Slika 1. Borrelia burgdorferi

Krpelji su grupa akarina koja obuhvata oko 900 vrsta. Većina njih su ektoparaziti gmizavaca, ptica i sisara. Prenosioci su brojnih infektivnih agenasa koji izazivaju teška oboljenja kod životinja kao što su: babezioza, piroplazmoza i erlihioza. Kada je humana populacija u pitanju jedno od najčešćih oboljenja je Lajm borelioza. U osnovi, ono predstavlja multisistemski poremećaj nastao kao posledica infekcije koju izaziva bakterija Borrelia burgdorferi, a koja se u organizam čoveka i životinje unosi ubodom zaraženog krpelja. Pripadnici reda Akarina pored toga što su najvažniji prenosioci Lajmske bolesti, predstavljaju i rezervoar za B. burgdorferi tj. omogućavaju normalan život i razmnožavanje ovog infektivnog agensa.

U najvećoj opasnosti od infekcije su ljudi koji žive ili rade u područjima okruženim šumom ili niskim rastinjem, ali i ljudi koji posećuju izletišta i parkove u rekreativne svrhe, pogotovo u periodu od početka marta do kraja juna meseca, i od avgusta do novembra, kada je aktivnost krpelja najveća.

1.1 Uzročnik – Borrelia burgdorferi

Borrelia burgdorferi (slika 1) je gram negativna bakterija, spiroheta dužine 10-30 µm i širine 0,2-0,3 µm sa 3-30 spiralnih navoja. Neke od njenih stalnih karakteristika su pokretljivost koju ostvaruje brzim rotacijama i posedovanje mehanizama pomoću kojih uspeva da izbegne delovanje efektora imunskog sistema domaćina.

U krv čoveka i životinja najčešće dospeva kada krpelj provede više od 24 časa na telu domaćina. Za to vreme on sisa krv, a kada se prejede počinje da vraća deo nasisane krvi i sa crevnim sadržajem u organizam domaćina izbacuje i bakteriju. Ukoliko B. burgdorferi hemolimfom dođe do pljuvačnih žlezda krpelja, u krv domaćina može dospeti i salivom (pljuvačkom) koja omogućava bolju prohodnost krvnih sudova i odlaganje koagulacije.

Slika 2. Ixodes ricinus, ženka

1.2 Prenosilac – Ixodes ricinus

U literaturi se navodi da je Ixodes ricinus najznačajniji vektor (prenosilac) Lajm borelioze u Evropi. Najviše je rasprostranjen u okolini Sredozemnog mora, ali se mestimično nalazi i u severnoj Evropi. Karakteristična mesta boravka su listopadne šume i predeli sa niskim žbunastim rastinjem. U toku godine registruju se dva maksimuma brojnosti. Prvi u periodu od početka marta do kraja meseca juna, a drugi najčešće od avgusta do novembra.

Ženka (slika 2) u nenasisanom stanju je nešto veća od mužjaka. Duga je oko 4 mm, a široka oko 3 mm. Leđni štit (skutum) pokriva samo deo dorzalne strane.

Telo mužjaka (slika 3) ovalnog je oblika tamno mrke boje, dugo oko 3 mm, a široko do 1,5 mm.

Domaćini odraslih jedinki su najčešće veliki sisari (konji, ovce, koze, psi, mačke, jeleni, lisice), dok nimfe i larve parazitiraju na manjim sisarima, pticama i gmizavcima.

Slika 3. Ixodes ricinus, mužjak

Najznačajniju ulogu u transferu borelije, kada je u pitanju humana populacija, imaju nimfalni i adultni stadijum.

Lokalitete na kojima se utvrdi postojanje epidemioloških indikacija treba obeležiti i proglasiti žarištima, ali i preuzeti mere za smanjenje brojnosti krpelja u skladu sa propisima Svetske zdravstvene organizacije. Suzbijanje treba da redukuje populaciju do biološkog minimuma, prekine transmisiju patogena i smanji rizik od potencijalnog prenošenja uzročnika bolesti na ljude i životinje.

Ljudska civilizacija i Zemljin ekološki sistem odavno su u sukobu, a našom nemarnošću ugrožene su mnoge životinjske vrste. Zbog ovoga smatram da procesu suzbijanja mora da predhodi istraživanje sa ciljem da se na potencijalnom žarištu utvrdi sastav i disperzija vrsta krpelja i innficiranost na određeni infektivni agens, kako bi se izbegla sva nepotrebna uništavanja populacija krpelja.

Ovakvo istraživanje obuhvata: sakupljanje jedinki krpelja, determinaciju, analizu crevnog trakta, određivanje procenta inficiranosti populacije i potencijalnog rizika širenja zaraze.