Svet nauke » Fizika

Nobelova nagrada 2011 – fizika | Milan Milošević

Milan Milošević — Tue, 04 Oct 2011 12:48:59 +0000

14 milijardi godina širenja svemira

Dobitnici Nobelove nagrade za 2011 godinu za fiziku su trojica astrofizičara iz Amerike: Saul Perlmutter (Lawrence Berkeley National Laboratory and University of California, Berkeley, CA, USA), Brian P. Schmidt (Australian National University, Weston Creek, Australia) i Adam G. Riess (Johns Hopkins University and Space Telescope Science Institute, Baltimore, MD, USA).

Trojica naučnika dobila su Nobelovu nagradu za fiziku za otkriće ubrzanog širenja svemira na osnovu posmatranja supernova. Jednu polovinu nagrade dobio je Saul Perlmutter a drugu polovinu dele Brian P. Schmidt i Adam G. Riess.(...)

Pročitajte nastavak Nobelova nagrada 2011 – fizika (754 words)

ČEKAJTE! Vaša knjiga iz fizike možda još uvek nije za bacanje | Marko Rančić

Marko Rančić — Sun, 25 Sep 2011 00:22:36 +0000

Umoran od objašnjavanja fundamentalnih koncepata fizike ljudima koji uglavnom nemaju ideju o čemu pričam rešio sam da eto i ja, kao neko ko specijalnu teoriju relativnosti verovatno poznaje bolje od prosečnog čoveka, napišem jedan šaljiv članak na temu neutrina koji se kreće brže od svetlosti. Molim samo da svi oni koji sa suzama u očima drže svoju knjigu iz fizike iznad kante za smeće razmišljajući da je bace, da tu svoju odluku odlože barem do poslednjeg reda ovog članka.(...)

Pročitajte nastavak ČEKAJTE! Vaša knjiga iz fizike možda još uvek nije za bacanje (491 words)

OPERA: Neutrini brži od svetlosti | Milan Milošević

Milan Milošević — Fri, 23 Sep 2011 17:38:10 +0000

Danas popodne u CERN-u održan je seminar na kome su predstavljeni rezultati merenja brzine neutrina u laboratoriji Gran Saso. Rezultati dobijeni na osnovu merenja vršenih tokom prethodnih godina pokazali su da neutrini prešli put od 730 km za 60ns brže od svetlosti.

Rad koji je o ovome objavila kolaboracija Gran Saso na ArXiv-u pre dva dana izazvao je burne lavinu naslova u novinama i burne reakcije u javnosti. Bez obzira što su novinari i javnost doneli presudu protiv Ajnštajnove specijalne teorije relativnosti rezultati i realnost nisu tako jasni i crni za specijalnu teoriju relativnosti.(...)

Pročitajte nastavak OPERA: Neutrini brži od svetlosti (480 words)

Kad atomi đuskaju svi kao jedan- Boze-Ajnštajnov kondenzat | Marko Rančić

Marko Rančić — Tue, 21 Jun 2011 15:05:23 +0000

Prvi put predviđen u radovima Alberta Ajnštajna i Satiendra Nejt Bozea Boze-Ajnštajnov kondenzat (BAK) predstavlja sveti gral eksperimentalne fizike na čije je postizanje eksperimentalna fizika utrošila 70 godina.

Razvijanjem kriogenskih tehnika, snižavanjem temeprature sve niže i niže, priroda nam je otkrila niz fenomena koji bi inače ostali nedostupni za naša čula. Na temperaturama bliskim apsolutnoj nuli materija se ponasala mimo očekivanja, a grana fizike koja proucava ponašanje materije koje odstupa od očekivanog naziva se super fizika.

Čovek može sebi postaviti pitanje zašto je postizanje niskih temperatura toliko važno za fiziku? Odgovor na to pitanje je sasvim jasan: Zato što nam je prirodna na niskim temperaturama sakrila gomilu fenomena i čudesnih ponašanja materije potpuno nedostupnim našim čulima i načinu razmišljanja.(...)

Pročitajte nastavak Kad atomi đuskaju svi kao jedan- Boze-Ajnštajnov kondenzat (701 words)

Nuklearna elektrana Černobil – 25 godina kasnije | Milan Milošević

Milan Milošević — Tue, 26 Apr 2011 11:24:25 +0000

Reaktor br. 4 u Černobilju posle eksplozije. REUTERS/Vladimir Repik

Pre 25 godina, 26. aprila 1986. godine, u ranim jutranjim satima dogodila se najveća nuklearna katastrofa u istoriji. Tada je u nukelarnoj elektrani Černobilj reaktor broj 4 izmakao kontroli i eksplodirao. Radioaktivni oblak proširio se nebom iznad većeg dela Evrope. Da ova ogromna katastrofa bude još veća i smrtonosnija pobrinulo se tadašnje rukovodstvo SSSR-a – informacija o havarii nuklearne elektrane i evakucaija ugroženog stanovništva kasnila je par dana!

Dvadeset pet godina posle eksplozije reaktora najbliži grad, Prijpat, ostao je zamrznut u vremenu. Danas taj grad izgleda onako kako je ostavljen tog aprilskog dana, kada su ga svi stanovnici napustili. Niko se nije vratio, niti će moći na se vrati… još nekoliko vekova. Ovaj “grad duhova” ostao je da nas podseća moguće opasnosti koje prete od sila prirode, ali i od “mračnih” sila politike. Prema zvaničnim podacima SSSR-a u ovoj nuklearnoj katastrofi poginulo je četvoro ljudi, prema međunarodnim procenama skoro 100.000 ljudi je ozračeno i umrlo ili živi sa trajnim posledicama izlaganja zračenju.(...)

Pročitajte nastavak Nuklearna elektrana Černobil – 25 godina kasnije (225 words)

LHC postavio svetski rekord | Milan Milošević

Milan Milošević — Sat, 23 Apr 2011 00:37:16 +0000

U četvrtak 21. aprila, u 23:55h u akceleratoru LHC postavljen je nov svetski rekord u luminoznosti hadronskoh sudarača. Postignuta luminoznost iznosila je za detektor ATLAS.

Luminoznost je veličina koja meri gustinu snopa protona u akceleratoru u trenutku sudara. Luminoznost je, pored energije čestica, jedna od najvažnijih osobina svakog akceleratora. Veća luminoznost dovodi do većeg broja sudara a time i do više važnih podataka. Prethodni rekord u luminoznosti postavljen je prošle godine u akceleratoru Tevatron (Fermilab, USA).(...)

Pročitajte nastavak LHC postavio svetski rekord (84 words)

Nuklearne elektrane u Japanu | Milan Milošević

Milan Milošević — Wed, 16 Mar 2011 22:24:22 +0000

Posle zemljotresa i cunamija

Zemljotres od 9 stepeni koji se, u petak 11. marta, dogodio na nekoliko stotina kilometara od istočne obale Japana, bio je katastrofalan čak i za državu čiji su stanovnici navikli na stalne zemljotrese. Jačina ovog zemljotresa bila je veća od najačih očekivanih zemljotresa u tom područiju, ali to nije bilo najstrašnije. Ovaj snažan zemljotres doveo je do nastanka cunami talasa. Ubrzo nakon zemljotresa, bez ikakvog upozorenja, cunami talas visok skoro deset metara prekrio je ulice, kuće, naselja i gradove. Kao i zemljotres tako je i talas visinom i snagom prevazišao očekivane maksimume. Do sada je već potvrđeno da je poginulo nekoliko hiljada ljudi, a očekuje se da će broj poginulih preći deset hiljada.

Vesti i slike iz gradova razorenih zemljotresom i cunamijem brzo su obišle svet, ali za kratko vreme priče o talasu i zemljotresu u najvažnijim vestima zamenila je jedna druga vest. Zemljotres i cunami talas izazvali su oštećenja na nuklearnim elektranama, koje su se nalazile blizu obale.(...)

Pročitajte nastavak Nuklearne elektrane u Japanu (1,734 words)

(...)

Pročitajte nastavak Nuklearne elektrane u Japanu (1,734 words)

Teorija relativnosti pokreće vaš automobil | Milan Milošević

Milan Milošević — Fri, 14 Jan 2011 23:23:55 +0000

U poslednje vreme skoro svakodnevno koristimo uređaje za čiju konstrukciju i rad je neophodno poznavanje efekata teorije relativnosti, ali najverovatnije nikad niste pomislili da Ajnštajnova specijalna teorija relativnosti pokreće vaš automobil. Svaki put kad okrenete ključ u vašem automobilu relativistički efekti vam omogućavaju da upalite motor i krenete.

Na prvi pogled u automobilu ništa nema dovoljno veliku brzinu da bi efekti specijalne teorije relativnosti došli do izražaja, ali nije baš tako. Za pokretanje automobila potreban je olovni akumulator, a rad olovnog akumulatora nije moguć bez relativističkih efekata!(...)

Pročitajte nastavak Teorija relativnosti pokreće vaš automobil (362 words)

Nobelova nagrada 2010 – fizika | Milan Milošević

Milan Milošević — Tue, 05 Oct 2010 20:50:25 +0000

Grafen - najtanji i najčvršći materijal

Nobelov komitet je danas u Stokholmu objavio dobitnike Nobelove nagrade za fiziku. Ovogodišnji dobitnicu su Andre Geim i Konstantin Novoselov, obojica sa Univerziteta u Mančesteru (UK). Nagradu je dodeljena za njihove ”revolucionarne eksperimente na dvodimenzionalnom materijalu grafenu”.

A. Geim i K. Novoselov ovo veliko priznanje zaslužila su otkrićem novog materijala, koji je nazvan grafen. Grafen je materijal koji je se sastoji od atoma običnog ugljenika ali njegova osnovna karakteristika je debljina. Debljina ovog materijala jednaka je debljini atoma. Značaj ovog materijala je i u njegovoj čvrstini, ne smao što je najtanji materijal ikada proizveden on je i najčvršći. Provodne karakteristike ovog materijala su izuzetno dobre, električna provodnost je slična karakteristikama bakra a toplotu provodi bolje od svih poznatih materijala.

Više informacija o ovom materijalu i dobitnicima Nobelove nagrade možete da pročitate na sajtu Nobelovog komiteta.

Snovi o konačnoj teoriji | Marko Rančić

Marko Rančić — Sun, 19 Sep 2010 23:43:50 +0000

Ne ovo nije revizija knjige dobitnika Nobelove nagrade gospodina Stivena Vajnberga, a redovi koji slede u ovom tekstu mogli bi, bez umanjenja opštosti, da zauzimaju mesto na nekom sajtu posvećenom filozofiji, gnoselogiji, epistemologiji ili teologiji. Ipak, autor ovog teksta smatra da tema kakva je Konačna teorija ili Teorija svega prevazilazi konvencionalnu podelu ljudskog saznanja na nauke. Glavni razlog zbog koga su ove reči pronašle mesto baš na sajtu, specijalizovanom za fiziku i astronomiju, vezan je za jedinu stvar koju izvesno znamo o konačnoj teoriji: Aparat koji će nam tu teoriju otkriti (ukoliko se do nje ikada dodje) biće nedvosmisleno fizika.(...)

Pročitajte nastavak Snovi o konačnoj teoriji (408 words)

Zaključak | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Tue, 14 Sep 2010 17:04:11 +0000

Svojstvo urana, torijuma i nekih drugih elemenata jeste što neprekidno i bez ikakvog spoljnog uzroka emituju nevidljivo zračenje koje ima jonizujuće dejstvo i ostavlja trag na fotografskoj ploči. Ova pojava spontane emisije zračenja nazvana je radioaktivnost. Elementi koji posjeduju ovo svojstvo nazvani su radioaktivni elementi. Radioaktivnost kod urana prvi je zapazio Bekerel.

Poslije otkrića radioaktivnosti urana,Marija i Pjer Kiri ispitivali su znatan broj poznatih elemenata i ogroman broj njihovih jedinjenja da bi utvrdili njihova radioaktivna svojstva.

Utvrđeno je da se radioaktivno zračenje sastoji od tri komponente:alfa,beta i gama zrake. Alfa-zrake najmanju prodornu moć a gama-zrake najveću.(...)
Pročitajte nastavak Zaključak (160 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 3 komentara

Zaštita od radioaktivnog zračenja | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Tue, 14 Sep 2010 16:58:59 +0000

O razornoj moći radioaktivnih zračenja i mjerama predostrožnosti koje zahtijeva rad sa radioaktivnim supstancijama -betonski ili olovni zakloni štite one koji rade sa većim količinama radioaktivnih supstanci. Za rad sa manjim količinama nije potrebna neka specijalna radna tehnika, dovoljne su uobičajene preventivne mjere. Nesreće u atomskim fabrikama su daleko rjeđe nego u drugim tvornicama,govore statistički podaci. Ovo nam potvrđuje staru istinu da se radioaktivnog zračenja ne treba plašiti nego ih samo treba poštovati.

Još prvi radihemičari uočili su razornu moć radioaktivnog zračenja. Nevolja je u tome što su naša čula neosjetljiva za radioaktivne zrake (ne možemo ih vidjeti, osjetiti po mirisu itd).
i što se vidljivi znaci dejstva javljaju tek poslije izvjesnog vremena.(...)
Pročitajte nastavak Zaštita od radioaktivnog zračenja (162 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara

Neke koristi od radioaktivnog zračenja | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Sun, 12 Sep 2010 16:50:51 +0000

Nuklearna medicina - gama kamera

Razorna moć radioaktivnog zračenja iskorištena je u praktične svrhe: konzerviranje namirnica; sterilizacija medicinskih proizvoda, proizvodnja plastičnih masa i poboljšanje njihovih osobina…

Za konzerviranje hrane su upotrebljeni radioaktivni zraci jer ubijaju mikroorganizme. Mikroorganizmi mogu da budu efikasno uništeni,ali problemi su nastali kada su se počele javljati određene promjene na namirnicama. Daleko manji problem od konzerviranja predstavljala je pasterizacija hrane. Ogledi pokazuju da pri niskim dozama zračenja nema nepoželjnog mirisa. promjene ukusa ili boje..

Mnogi plastični materijali poboljšavaju svoje kvalitete kada su izloženi dejstvu zračenja,postaju elastičniji, otporniji na toplotu i na kiseline.(...)
Pročitajte nastavak Neke koristi od radioaktivnog zračenja (182 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara

Metode detekcije radioaktivnog zračenja | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Fri, 10 Sep 2010 16:40:10 +0000

Radioaktivno zračenje se može indirektno registrovati pomoću posebnih uređaja-detektora. Pri prolasku radioaktivnog zračenja kroz razne supstancije dolazi do raznih procesa na čijim se efektima zasniva rad detektora. Postoje razne vrste detektora a ja ću ukratko opisati samo najpoznatijih od njih.

Fotoemulzija

Pošto je radioaktivno zračenje otkriveno pomoću fotografske ploče,ona se može smatrati prvim detektorom radioaktivnog zračenja. Metoda fotografske ploče je usavršena,tako da se došlo do primjene nuklearnih emulzija koje su izvanredno poslužile za detekciju nuklearnog i kosmičkog zračenja,kao i za proučavanje nuklearnih reakcija. Poslije razvijanja fotografske ploče ili nuklearnih emulzija tragovi koje su u njima ostavile nuklearne čestice posmatraju se i proučavaju pomoću mikroskopa ili se fotografišu.(...)
Pročitajte nastavak Metode detekcije radioaktivnog zračenja (326 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara

Radioaktivna supstancija | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Sun, 05 Sep 2010 15:10:32 +0000

Jedne od veličina koja karakteriše radioaktivnost radioaktivnog uzorka jeste njegova aktivnost. Broj već raspadnutih jezgara u uzorku radioaktivne supstancije u toku jediničnog vremena (1s ) naziva se aktivnost.

Naime,aktivnost je brzina raspadanja jezgara roditelja u radioaktivnom uzorku.

Iz relacije (8) vidi se da je ona:

(12)

odakle se može izvesti zaključak da je aktivnost A svojstvo posmatranog radioaktivnog uzorka.(...)
Pročitajte nastavak Radioaktivna supstancija (487 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 1 komentar

Zakon radioaktivnog zračenja | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Mon, 30 Aug 2010 18:19:32 +0000

Kod urana i torijuma brzina radioaktivnog raspadanja je vrlo mala,tako da se tokom nekoliko godina ovo smanjenje ne može ni primjetiti. Međutim, u slučaju drugih elemenata, na primjer kod , mjerenjem je ustanovljeno da im je brzina raspadanja znatna u odnosu na brzinu raspadanja urana i torijuma. Ovo se jednostavno ustanovljava mjerenjem broja raspada u jedinici vremena. Broj jezgara , koja se raspadnu u vremenskom intervalu ,to jest,

(8)

gdje je -konstanta proporcionalnosti koja se naziva konstanta radioaktivnog raspada ili konstanta radioaktivnosti posmatrane radioaktivne supstancije. Znak minus u ovoj jednačini potiče od činjenice što se sa povećanjem vremena raspada smanjuje broj neraspadnutih jezgara roditelja.(...)
Pročitajte nastavak Zakon radioaktivnog zračenja (244 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara

Radioaktivni raspad | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Tue, 24 Aug 2010 15:41:27 +0000

Lako je uvjeriti se da jezgra atoma emituju radioaktivno zračenje. Za alfa-čestice to je očigledno s obzirom na to što se one ne nalaze u omotaču atoma. Da jezgro emituje beta-čestice dokazuje se hemijskim metodama. Ako jezgro emituje beta-česticu, to znači da se pozitivno naelektrisanje jezgra povećava za jedno elementarno naelektrisanje e. Ovo takođe znači da je jezgro elementa sa rednim brojem Z (u periodnom sistemu elemenata) prešlo (pretvorilo se, transmutovalo se) pri u jezgro sa rednim brojem (Z+1). Pošto redni broj elemenata Z određuje njegove hemijske osobine,to znači da se pri bitno mijenjaju hemijska svojstva elemenata. Dakle, emisija dovodi do transmutacije elemenata sa rednim brojem Z u element sa rednim brojem (Z+1).(...)
Pročitajte nastavak Radioaktivni raspad (214 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara

Kad bi svi slonovi odlučili da… | Milija Jovičić

Milija Jovičić — Mon, 23 Aug 2010 22:10:30 +0000

Na TV ekranima se ovih dana često vrtela reklama i poziv za akciju: „Očistimo Srbiju“. Među ostalim reklamama izdvojićemo sledeću. Radi se o primeru gde se masa otpada na deponijama u Srbiji poredi sa masom od oko 100 000 afričkih slonova. Postavlja se pitanje kakva kataklizma bi se desila kada bi svi slonovi skočili u isto vreme?

Jedina kataklizma koja se desila, jeste da su autori reklame propustili nekoliko bitnih časova fizike. Pretpostavimo da 100 000 afričkih slonova dođe u Srbiju, i odluči da skače (iako je to fiziološki neizvodljivo za njih) sa platforme visoke 1 metar. Iako se radi o dosta nerealnih uslova (skok slonova, ili pad treba da se desi istovremeno za sve njih). Kolika je ukupna energija skoka slonova?(...)
Pročitajte nastavak Kad bi svi slonovi odlučili da… (176 words)

© Milija Jovičić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 1 komentar

Gama-zraci | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Sat, 21 Aug 2010 16:52:39 +0000

Gama čestice je otkrio 1900. godine francuski fizičar Pol Urlih Vilar prilikom posmatranja uranijuma.

Gama-zraci su elektromagnetna zračenja veoma kratkih talasnih dužina (0,005-0,4 A), koja bivaju izražena u momentu prelaza jezgra sa energetski višeg nivoa na energetski niži nivo. Iz toga razloga gama-zračenje pruža podatke o energetskim nivoima u jezgru, kao što su optički spektri H-zračenja govore o elektronskim nivoima u tomskom omotaču.

Brzina kretanja ovih zraka je ravna brzini svjetlosti. Gama-zraci na svom putu kroz vazduh proizvode relativno slabu jonizaciju, ali su najprodorniji i prolaze manje-više kroz sve materijale. Njihov domet zavisi od energije.(...)
Pročitajte nastavak Gama-zraci (449 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 1 komentar

Mjerenje mase alfa i beta-čestica | Dijana Djeordjić

Dijana Djeordjić — Tue, 17 Aug 2010 23:17:48 +0000

Sl.br.5 Šema uređaja za mjerenje mase i brzine naelektrisanih čestica

Mjerenje mase alfa i beta-čestica nešto je složenije nego mjerenje mase jona, s obzirom na to što se brzina ovih čestica ne može odrediti. Da bi se ova teškoća prevazišla, potrebno je mjeriti skretanje čestica u električnom i magnetnom polju. Šema uređaja koji služi u tu svrhu prikazana je na slici broj 5.

Snop alfa ili beta-čestica,koje emituje radioaktivni izvor S, prolazi između ploča kondenzatora K, koje imaju oblik kružnih segmenata. U prostoru između ovih ploča vlada jako električno polje. Smjer ovog polja može se mijenjati prekidačem P. Čestica koja se kreće putanjom označenom isprekidanim linijama upada u maseni spektograf, prolazi kroz otvor A na dijafragmi D i pod dejstvom homogenog magnetnog polja B pada na fotografsku ploču F.(...)
Pročitajte nastavak Mjerenje mase alfa i beta-čestica (161 words)

© Dijana Djeordjić for Svet nauke, 2010. | Permalink | 0 komentara